Është e natyrshme që fëmijët të ndihen të shqetësuar dhe në ankth herë pas here, për gjëra të tilla si miqësitë, të folurit para një turme ose dhënia e një provimi. Ankthi është kur shqetësimi vazhdon dhe e bën jetën e përditshme të vështirë. Lajmi i mirë është se me ndihmën e duhur profesionale dhe përmes zhvillimit të aftësive pozitive të përballimit, ankthi është i trajtueshëm.

Ankthi është ndjesia që përjetoni kur jeni të shqetësuar ose të frikësuar për diçka, një ndjenjë natyrale njerëzore frike ose paniku. Më pas, zakonisht qetësohemi dhe ndihemi më mirë.

Sasi të vogla shqetësimi dhe frike mund të na ndihmojnë të qëndrojmë të sigurt dhe madje të na mbrojnë nga rreziku. Por ndonjëherë ankthi mund të na bëjë të ndihemi sikur gjërat janë më keq nga ç’janë në të vërtetë dhe mund të na bëjë të ndihemi të mbingarkuar. Shqetësimi i vazhdueshëm mund të çojë në ankth të zgjatur.

Nëse ankthi po e pengon fëmijën tuaj të bëjë gjërat që i pëlqejnë ose nëse ndihet i shqetësuar ose në panik në një situatë që nuk është stresuese, atëherë është e rëndësishme të merrni mbështetje për ta ndihmuar të ndihet më mirë.

Çfarë shkakton ankth?

Mund të jetë e vështirë të përcaktohen saktësisht shkaqet e ankthit. Kur përballemi me situata stresuese, në trurin tonë bien kambanat e alarmit duke na thënë se diçka nuk është në rregull dhe se duhet të merremi me të. Për ta zhdukur situatën e vështirë, truri ynë na bën më vigjilentë, na ndalon të mendojmë për gjëra të tjera dhe madje pompon më shumë gjak në këmbë për të na ndihmuar të ikim.

Ankthi tek fëmijët dhe adoleshentët

Fëmijët mund të ndihen të shqetësuar për gjëra të ndryshme në mosha të ndryshme. Shumë nga këto shqetësime janë një pjesë e natyrshme e rritjes.

Nga mosha rreth 6 muajsh deri në 3 vjeç është shumë e zakonshme që fëmijët e vegjël të kenë ankth ndarjeje. Ata mund të bëhen të ngjitur dhe të qajnë kur ndahen nga prindërit ose kujdestarët e tyre. Kjo është një fazë normale në zhvillimin e një fëmije dhe duhet të ndalet kur të mbushë rreth moshës 2 deri në 3 vjeç.

Është gjithashtu e zakonshme që fëmijët e moshës parashkollore të zhvillojnë frikëra ose fobi specifike, duke përfshirë kafshët, insektet, stuhitë, lartësitë, ujin, gjakun dhe errësirën. Këto frikëra zakonisht zhduken gradualisht vetë.

Shumë fëmijë ndihen të shqetësuar kur shkojnë në një shkollë të re ose para provimeve. Disa fëmijë ndihen të turpshëm në situata shoqërore.

Nëse fëmija juaj nuk i tejkalon frikërat dhe shqetësimet e zakonshme, ose nëse fillon të ndërhyjë në shkollë, shtëpi ose lojë, kjo mund të nënkuptojë se ai ka nevojë për mbështetje nga një profesionist i shëndetit mendor.

Mos harroni, vetëm një mjek ose një profesionist i shëndetit mendor mund të diagnostikojë një gjendje të shëndetit mendor, prandaj mos hezitoni të kërkoni këshilla nga ofruesi juaj i kujdesit shëndetësor nëse jeni të shqetësuar për fëmijën tuaj.

Shenjat dhe simptomat e ankthit tek fëmijët

Simptomat e ankthit mund të jenë të ndërlikuara dhe madje mund të shfaqen shumë kohë pas një ngjarjeje stresuese. Ja disa nga shenjat dhe simptomat e zakonshme:

Fizike:

  • Gulçim, dhimbje koke ose ndjenjë të dobët
  • Një zemër e shpejtë dhe nganjëherë presion i lartë i gjakut
  • Ndjenjë nervozizmi, dridhjeje ose dobësie në këmbë
  • Ndjesia e të vjellave në stomak – dhimbje barku, diarre ose vizita të shpeshta në banjo
  • Probleme me gjumin ose ulje të oreksit
  • Gojë e thatë, djersitje e tepërt ose ndjesi nxehtësie. 

Emocionale dhe mendore:

  • Vështirësi për t’u përqendruar në gjëra – mungesë përqendrimi
  • Ndjeheni panik, nervoz ose në ankth
  • Ndjesia e mbingarkesës ose një ndjenjë frike
  • Ndjesia e humbjes së kontrollit në një situatë
  • Ndihesh i lodhur dhe i mërzitur

Ankthi ndihet ndryshe për të gjithë. Është e natyrshme të ndihesh më shumë ose më pak në ankth se të tjerët për të njëjtën situatë.

Fëmijët e shqetësuar kanë tendencë të kenë nevojë për siguri të vazhdueshme nga prindërit dhe kujdestarët e tyre. Meqenëse ata mund të jenë gjithashtu të qetë dhe të etur për të kënaqur, gjendja e tyre mund të mos vihet re lehtë. Jini vigjilentë ndaj shenjave të ankthit në mënyrë që të kërkoni ndihmë dhe të kujdeseni për fëmijën tuaj herët nëse është e nevojshme.

Mënyrat për ta ndihmuar fëmijën tuaj të përballojë

Nëse fëmija juaj ndihet i shqetësuar, gjëja e parë që mund të bëni është t’i kujtoni se kjo ndjenjë do të kalojë. Kjo do ta ndihmojë ta qetësojë dhe të ndihet më pak i shqetësuar. Ka gjëra që mund të bëni për ta ndihmuar të përballojë dhe të jetë më i përgatitur.

  1. Eksploroni ndjenjën së bashku: Kërkojini fëmijës suaj të vëzhgojë ndjenjat e tij të ankthit dhe t’ju tregojë – çfarë po ndodh kur ndihet i shqetësuar, si ndihet, sa zgjat ndjenja dhe cila mund të jetë arsyeja e ndjenjës së ankthit? Sa më shumë që ta kuptojë ndjenjën dhe të ndihet i sigurt, aq më e lehtë mund të jetë ta menaxhojë atë.
  2. Zhvendosja e fokusit: Meqenëse nuk mund t’i kontrollojnë ndjenjat e tyre, fëmijët e shqetësuar shpesh i bëjnë vetes pyetje të cilave nuk mund t’u përgjigjen, si “pse po ndodh kjo” ose “pse unë?”. Bërja e pyetjeve të tilla si “Çfarë do të dëshironit të hanit për darkë?” mund t’i ndihmojë ata të ndihen të fuqizuar dhe të përqendrohen në të tashmen.
  3. Mbështetni zakonet e shëndetshme: Gjumi dhe të ushqyerit mirë mund të ndikojnë pozitivisht në ndjenjat e ankthit, pasi shpesh ndihemi të rraskapitur pasi ndihemi të shqetësuar për periudha të zgjatura kohore. Ekspertët rekomandojnë nëntë deri në 12 orë gjumë në natë për fëmijët 6 deri në 12 vjeç. Adoleshentët kanë nevojë për tetë deri në 10 orë në natë. Për të mbrojtur kohën e gjumit, kufizoni kohën para ekranit natën dhe shmangni mbajtjen e pajisjeve dixhitale në dhomën e gjumit.
  4. Ndihmojini të përdorin shqisat e tyre: Shqisat tona janë mjete të fuqishme për t’u përballur me ndjenjat e panikut, ankthit dhe stresit. Ja një mënyrë e lehtë për ta inkurajuar fëmijën tuaj t’i përdorë ato:
    Kërkojini fëmijës suaj të ulet rehat dhe të marrë frymë ngadalë. Tani kërkojuni të emërtojë disa gjëra jo shqetësuese: 4 gjëra që mund t’i shohë, 3 gjëra që mund t’i dëgjojë, 2 gjëra që mund t’i nuhasë dhe 1 gjë që mund ta shijojë.
  5. Praktikoni frymëmarrjen me bark: Shpesh kur jemi të shqetësuar, frymëmarrja jonë bëhet sipërfaqësore, lart në gjoks dhe harrojmë të marrim frymë thellë me bark. Frymëmarrja me bark është shumë qetësuese dhe na ndihmon të thithim oksigjenin thellë në mushkëri. Ja një proces i lehtë me 3 hapa:
    • Vendos dorën në stomak
    • Merrni 5 frymëmarrje të thella, kaloni 5 sekonda duke thithur dhe 5 sekonda duke nxjerrë frymën, duke thithur me hundë dhe duke e nxjerrë me gojë.
    • Shpjegojini se kur fëmija juaj thith ajër, ai e fryn barkun butësisht si një tullumbace, dhe kur nxjerr ajër, ajri del ngadalë nga tullumbace përsëri.

Kur të kërkoni ndihmë profesionale

Nëse ankthi po ndikon në jetën e përditshme të fëmijës suaj, trajtimi profesional mund të bëjë një ndryshim të madh. Ofruesi juaj i kujdesit shëndetësor mund t’ju referojë te një profesionist i shëndetit mendor për një vlerësim dhe këshilla mbi trajtimin e duhur për fëmijën tuaj. Nëse fëmijës suaj i ofrohet këshillim ose terapi me të folur, ai mund të flasë me një profesionist të trajnuar të shëndetit mendor rreth asaj që ndien dhe mënyrave për t’u përballur.

Si prind, është e rëndësishme të dini se ndjenjat e ankthit të fëmijës suaj nuk janë pasqyrim i prindërimit tuaj dhe se fëmija juaj nuk po reagon me ankth qëllimisht ose për të kërkuar vëmendje. Mund të jetë një situatë stresuese dhe serioze, por me vëmendjen, dashurinë dhe kujdesin tuaj, ankthi mund të menaxhohet dhe kapërcehet.

unicef